برخی از وظایف والدین
732 بازدید
تاریخ ارائه : 5/14/2014 8:46:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

ولادت مولی الموحدین امیرالمومنین حیدر کرار شیر خدا مولود کعبه و فرا رسیدن روز پدر را خدمت همه ی پدران تبریک و تهنیت عرض میکنم.امیدوارم حدیث زیر بیش از پیش فرزندان را به ارج نهادن به مقام والدین تشویق نماید.

و گرنه حضرت پیامبر(ص): فرمود: «ایاکم و دعوة الوالد فانها اءحد من السیف»؛

 از نفرین پدر بپرهیزید که آن از شمشیر تیزتر و برنده تر است .

 (وسائل الشیعة ، ج 7، ص 128.) حقوق متقابل والدین و فرزندان نویسنده : عبدالکریم پاک نیا

بوسه ای بر دربهشت و صورت حور العین.

 مردى خدمت خاتم رسولان (ص)رسید  و گفت : نذر کرده ام که درب بهشت و صورت حور العین (زنان بهشتى) را ببوسم ! حضرت فرمود: برو پاى مادر (به منزله صورت حور العین ) و پیشانى پدرت را (به منزله در بهشت ) ببوس .عرض کرد: پدر و مادرم از دنیا رفته اند، فرمود: قبر آنها را ببوس ، عرض کرد: مکان قبر آنها را نمى دانم (شاید در حادثه اى از بین رفته اند که در شهر دفن نشده اند و یا در اثر مرور زمان مکان آن مخفى شده است )، حضرت فرمود: دو خط روى زمین به صورت دو قبر بکش به نیت قبر پدر و مادر، و سپس آنجا را ببوس.

اما با این وصف والدین نیز وظایفی بر عهده دارند. رسول خدا(ص)فرمود: "كلكم راع و كلكم مسؤول عن رعيته"؛

همه شما نسبت به افرادي كه اداره امور آنان را به عهده داريد، مسؤول هستيد.

به یقین اگر بنا باشد  اصلاحی در آداب و رسوم عمومی به وجود آوریم باید ابتدا با اصلاح آداب و رسوم خانوادگی آغاز شود، و این امر بر عهده‌ی پدران و مادران است.

وظایف والدین

از وظایف والدين انتخاب نام خوب و سازگار با فرهنگ اسلام است. نام از نظر تربيتي اهميت فراوان دارد، زیرا تا آخر عمر همراه او است و به همان نام خوانده مي شود.در متون اسلامی بر نام نیک نهادن تاکید شده است.

از وظایف  والدین تربیت درست فرزند است در آيات و روايات متعددی بر تربیت نیکوی فرزند  تأكيد شده است.خداي متعال در مورد وظيفه والدين و اهميت تربيت ديني خانواده مي فرمايد: "يا ايها الذين آمنوا قوا انفسكم و اهليكم ناراً و قودها للناس و الحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد"؛

اي كساني كه ايمان آورده ايد، خود و خانواده خويش را از آتشي كه هيزم آن انسان ها و سنگ ها است نگه داريد، آتشي كه فرشتگاني بر آن گمارده شده اند كه خشن و سختگيرند. رفتار والدين با فرزندان، محمد علي سادات، تهران، انجمن اوليا و مربيان، 1374.

 هدف از تربیت، پرورش صحیح و یاد دادن آداب نیکو به فرزند است یعنی کودک را به گونه ای تربیت کنیم که بتواند به راه صحیح قدم گذاشته و آداب و اخلاق و رفتار منطقی داشته باشد و برای جامعه و نیز پدر و مادرش در دنیا و آخرت مفید باشد. و لذا تربیت صحیح فرزند برای پدر و مادر نوعی «باقیات الصالحات» است و چراغ این باقیات الصالحات هرگز خاموش نمی شود.

 سید الساجدین(ع) امام بزگوار در صحیفه سجادیه می فرماید: «خدایا مرا در تربیت فرزندان خود و نیکی کردن به آنها کمک کن.

البته یک اصل کلی وجود دارد و آن این است که والدین ابتدا باید خویشتن راتربیت کنند. اگر والدین خودشان دارای صفات نکوهیده باشند، نمی توانند در فرزندشان، صفات پسندیده را به وجود آورند. قرآن در این باره می گوید: «اتأمرون الناس بالبر و تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون» آیا شما مردم را به نیکی امر می کنید، در حالی که خویشتن را فراموش کرده اید. فرزندان ما هر گونه که باشند خوش رفتار یا بدرفتار، راستگو یا دروغگو، حسود یا خیرخواه همه این صفات را از پدر و مادر خود کسب کرده اند.

کسب حلال

از نظر اخلاقی نیز کودکان در حقیقت همانند مهمان هایی هستند که به دعوت پدر و مادر بر سر این سفره که همان خانواده است حاضر شده اند. حالا که حضور پیدا کرده اند، پدر بیش از همه وظیفه دارد از این مهمان ها بخوبی و به وجه شایسته و نیک پذیرایی کند. رسول گرامی(ص) فرمودند:الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل اللّه ؛ آن کس که برای خانواده اش تلاش کند، همانند مجاهد نستوه و در حال جهاد است» جهاد کردن فقط در هنگام نبرد و جنگ نمی باشد. بلکه تلاشی که پدر برای کسب لقمه حلال برای خانواده اش انجام می دهد نیز مانند جهاد است و خداوند اجری که به مجاهدین فی سبیل اللّه می دهد همان اجر را به پدر نیز می دهد.

امیرالمومنین علی(ع) فرمودند:«لقمه حرام و ناپاک را به خانه نبرید.

یک پدر نمونه، پدری است ک افزون بر آموزش اخلاق و رفتار خوب به فرزندان بتواند روزی خانواده اش را نیز از راه حلال به دست آورد. زیرا این روزی حلال در سرنوشت فرزندان بسیار مؤثر است. اگر دعایی را که فرزندان می کنند، برآورده شود تا حد زیادی در اثر همین روزی حلالی است که پدر برایشان آورده است و لذا فرزندان همیشه باید قدردان چنین پدری باشند.

پدر خائن:

مرحوم فلسفی نوشته اند: «در حدود 15 سال قبل ، اواخر شب در ايستگاه اتوبوس به انتظار ماشين ايستاده بودم . چند نفر مسافر ديگر نيز در ايستگاه بودند. بين مسافرين مردى بود كه دست طفل شش ساله اى را در دست داشت . طفلك منقلب بود. كنار خيابان استفراغ كرد. يكى از مسافران پرسيد:  طفلت چه مرضى دارد؟

جواب داد: مريض نيست ، امشب او را به مجلس رفقا بردم و به او مشروب دادم ! چه خيانتى بزرگتر از اين است كه پدرى به فرزند شش ‍ ساله خود مشروب الكلى بدهد و او را از كودكى بدبخت كند! آيا چنين پدرى نبايد معاقب باشد؟! آيا چنين فرزندى حق ندارد پدر ستمگر خود را نفرين نمايد؟!

قال رسول الله (ص ) يا على لعن الله والدين حملا ولدهما على عقوقهما.؛ رسول اكرم به على (ع ) فرمود: لعنت خداى بر پدر و مادرى كه فرزند خويش را بد تربيت كنند و موجبات عاق خود را فراهم نمايند.

.كودك از نظر وراثت و تربيت ج 2ص9

امام سجاد (علیه السلام): حق فرزندت این است که توجه داشته باشی او از تو به وجود آمده است و منسوب به تو خواهد بود، و خوب و بدش در همین دنیا به تو نسبت داده خواهد شد. مسئولیت تأدیب و خداشناسی و کمک بر اطاعت از پروردگار، بر عهده‌ی تو نهاده شده است. مکارم الاخلاق /484

خانه و مدرسه، سيد احمد زرهاني. عزيز الله تاجيك، تهران، انجمن اوليا و مربيان، 1374.

وظايف عاطفي؛پیامبراسلام(ص)هر صبح دست مبارکش را  روي سر بچه‌ها ونوه هايش مي‌كشيد.

 كَانَ النَّبِيُّ ص إِذَا أَصْبَحَ مَسَحَ عَلَى رُءُوسِ وُلْدِهِ وَ وُلْدِ وُلْدِهِ»(عدةالداعي، ص‏89

امام صادق (علیه السلام)نیزفرمودند :

فرزندان خودتان را زیاد ببوسید زیرا برای هر بوسیدنی ثوابی در بهشت برای شماست.

و از رسول اکرم (ص)  نقل شده است که  به فرزندان خود احترام کنید و با آداب و روش پسندیده با آنها معاشرت نمایید.

بیش از اندازه محبت نکردن

امام باقر علیه السلام مى فرماید: شر الآباء من دعاه البر الى الافراط؛ بدترین پدران آن هایى هستند که در نیکى و محبت کردن به فرزندان خود زیاده روى نمایند. تاریخ یعقوبى ، ج 2، ص 320.)حقوق متقابل والدین و فرزندان نویسنده : عبدالکریم پاک نیا

  عدم تبعیض

آیت الله مظاهری نوشته اند:ـ«از جمله چيزهائي كه سلب محبت مي‌كند و بايد خيلي مواظب باشيم تفاوت گذاردن بين افراد است.

 تفاوت بين دو داماد، دو دختر، دو پسر. مثلاً‌ يك پسرش را بيشتر ارث مي‌دهد ديگري را كمتر و يا محروم مي‌كند. يا دخترش را العياذبالله محروم از ارث مي‌كند براي اين‌كه دختر را دوست ندارد. بعد هم با يك مزخرف كه اين ارثش را برده، جهازيه‌اش را برده، مي‌خواهد توجيه كند. اين از آن دانة فلفل كه گفتم سوزنده‌تر است به‌طوري‌كه پيغمبر اكرم(ص) بارها روي منبر مي‌فرمودند: خدا رحمت كند آن پدر ومادري را كه وادارند بچه‌هايشان را به آن‌ها خوبي كنند. بعد فرمودند: خدا لعنت كند آن پدر و مادر‌هائي كه وامي‌دارند بچه‌هايشان عاق شوند؛ بدبين به پدر و مادر شوند. چه چيز بچه‌ها را به پدر و مادر بدبين مي‌كند؟ وقتي كه بچه‌ مي‌بيند كه مادر تقصير دارد، با عروسش نمي‌سازد خواه ناخواه يك تندي مي‌كند و حق ندارد تندي كند عاق مي‌شود. وقتي كه عاق شد نه خير دنيا دارد و نه خير آخرت. وقتي پسر ببيند پدر تفاوت مي‌گذارد بين او و بردارش، وقتي دختر ببيند پدر و مادر بين او و برادرش تفاوت مي‌گذارند.

تعليم

آموزش فرزند و باسواد كردن او نیز از وظايف والدين است . در حديثي از رسول خدا(ص) و علي(ع) بدان تأكيد شده است. در روايت ديگري از اميرالمؤمنين علي(ع) آمده است: "حق فرزند بر پدر اين است كه نام نيكويي برايش انتخاب كند و او را نيكو تربيت نمايد و قرآن را به او ياد بدهد."

( شيوه هاي صحيح امر به معروف و نهي از منكر، تهران، سازمان تبليغات، دادسراي انقلاب، 1369. )

پدر و مادر بايد نسبت به بچه سوز داشته باشند. بچه را در كوچه، مزرعه، مدرسه و... رها نكند.

«قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً»(تحريم/6)

«قُوا» يعني نگه دار، بچه هايتان را نگه داريد،

قرآن مي‌گويد نه خودتان را رها كنيد، و نه بچه هايتان را.

قرآن مي‌فرمايد: «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها»(طه/132) اگر به بچه‌ات مي‌گويي نماز بخوان، نگو گفتم و گوش نداد، «وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها». مقاومت كن، بله بچه‌ي مردم را مي‌شود 2 يا 3 بار نصيحت كند و اگر گوش نداد رها كند، ولي درمقابل بچه‌ي خودت مقاومت كن.

 قرآن مي‌گويد: «قُلْ إِنَّ الْخاسِرينَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْليهِمْ يَوْمَ الْقِيامَة»(زمر/15). به مردم بگو كه خاسر واقعي كيست؟ كسي است كه «خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْليهِمْ يَوْمَ الْقِيامَة» بازنده‌ي واقعي كسي است كه خود را ببازد و نسلش به بازي گرفته شود و ببازد.

احترام مادر را گرفتن

يكي از وظيفه‌هايي كه پسر به گردن پدر دارد، اين است كه پدر احترام مادر را بگيرد اين خيلي مهم است .

«حَقُّ الْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ إِذَا كَانَ ذَكَراً أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهُ»(كافى، ج‏6، ص‏48)

حق پسر بر پدر چيست؟ همانطور كه پدر بر پسر حق دارد، پسر نيز بر پدر حق دارد. حق پسر بر پدر اين است كه «أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهُ» مادر را احترام بگذارد.

استاد قرائتی فرموده اند: بچه هايتان را هم سليقه‌ي خودتان بار نياوريد، چون آنها مال زمان شما نيستند و مال زمان ديگر هستند.

اميرالمومنين(ع) مي‌فرمايد: بچه هايتان را در كانال خودتان حركت ندهيد. بچه در هر زماني يك جور بايد تربيت شود. يك مقدار خط‌هاي قشري را بشكنيد. اين هم يك دستور گاهي پدر و مادرها مقيد هستند كه همانطور كه خودشان تربيت شده‌اند فرزندان را تربيت كنند.

مادر شوهرها نيز همينطور هستند. مادرشوهرها  گاهي به عروسها مي‌گويند ما سن شما بوديم و عروس بوديم، گالش پا مي‌كرديم. اين كفشها چيست كه به پا مي‌كنيد. خوب شما عروس چه زماني بودي؟

عروس 40 سال پيش بوده‌اي، خدا چهل سال پيش را بيامرزد. بابا اين همه مهر مي‌خواهي چه كني؟ من مهرم 500 تومان بود. شما چه زماني عروس شده‌اي؟ يك مقداري پدرها از گفتن ما چنين و چنان بوديم و. . . . خودداري كنند. گاهي مي‌گويد آقا ما معلممان كتكمان مي‌زد، ما نان نداشتيم كه بخوريم گاهي پدرها مي‌نشينند بدبختيهاي خودشان را براي بچه هايشان مي‌گويند، و مي‌گويند همينطور كه ما بدبختي چشيده‌ايم تو نيز بچش.

خوب صداکردن فرزند

از وظایف  پدر و مادر برخورد خوب است، اميرالمومنين(ع) مي‌فرمايد: «أجملوا في الخطاب تسمعوا جميل الجواب»(غررالحكم، ص‏436)

بچه‌ات را خوب صدا كن. «تسمعوا جميل الجواب» او نيز خوب جواب مي‌دهد. آخر اگر گفتي «اوي» او نيز مي‌گويد «اوي.      

ازدواج

از وظايف  پدر و مادر فراهم ساختن زمينه ازدواج فرزند است. نياز جسمي و رواني انسان به ازدواج پس از بلوغ روشن است و زمينه اين كار را بايد پدر و مادر فراهم سازند. رسول اكرم(ص) فرمود: "فرزند سه حق بر پدر دارد: اول انتخاب نام نيكو، دوم كتابت، نوشتن و سواد آموزي، سوم ازدواج، زماني كه فرزند بالغ شد.

استاد قرائتی فرمودند: دختری طی نامه ای به من گفت خدا پدر ومادرم را لعنت کند زیرا زمانی که در پیش دانشگاهی بودم به خواستگارهایم جواب رد می دادند و پدر و مادر و استادانم تاکید کردند که بعد از فوق لیسانس ازدواج کنم اما حالا که فوق لیسانس گرفته ام هیچ خواستگاری ندارم. قرآن به سه چیز اشاره می کند: اول اکسیژن، دوم غذا و آب، سوم لباس که همان همسر است.

ازدواج آثار تربيتي فراواني دارد و جوانان به وسيله آن از بسياري از انحرافات و مفاسد فردي و اجتماعي محفوظ مي مانند. خداي متعال خلقت زن و ازدواج را از نشانه هاي قدرت و عظمت خود معرفي كرده است، آن جا كه مي فرمايد: "و من آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجاً لستكنوا اليها و جعل بينكم مودة و رحمة ان في ذالك لايات لقوم يتفكرون" و از آيات و نشانه هاي خدا اين است كه از خود شما براي شما جفت هايي آفريد تا بدان ها بياراميد و در ميان شما دوستي و مودت و مهر برقرار ساخت. در اين نكته نشانه هايي است براي آن گروهي كه مي انديشند.

نقش اسوه ها در تربيت، مصطفي عباس مقدم، تهران، سازمان تبليغات،