عید نوروز در آیین اسلام
431 بازدید
تاریخ ارائه : 2/20/2014 12:16:00 PM
موضوع: سایر

     پيشينه نوروز:

جشن نوروز را به نخستین پادشاهان نسبت می دهند. شاعران و نویسندگان قرن چهارم و پنجم هجری چون فردوسی، عنصری، بیرونی، طبری و بسیاری دیگر كه منبع تاریخی و اسطوره ای آنان بی گمان ادبیات پیش از اسلام بوده ، نوروز را از زمان پادشاهی جمشید می دانند.مروج الذهب و معادن الجوهر ج1، ص 218 البته این عید پیش از جمشید نیز برگزار می شده و ابوریحان نیز با آن كه جشن را به جمشید منسوب می كند یادآور می شود كه «آن روز كه روز تازه ای بود جمشید عید گرفت؛ اگر چه پیش از آن هم نوروز بزرگ و معظم بود.

فردوسي در داستان پديد آمدن نوروز نقل مي‌كند ؛ وقتي جمشيد از كارهاي كشوري بياسود بر تخت كياني نشست و همه بزرگان لشكري و كشوري بر گرد تخت او فراهم آمدند ... جمشيد آن روز را كه نخستين روز از فروردين و آغاز سال بود، نوروز ناميد و جشن گرفت. (شاهنامه فردوسي ج1، ص 26-25).
                        به جمشيد گوهر افشاندند              مر آن روز را روز نو خواندند
                        چنين روز فرخ از آن روزگار              بمانده از آن خسروان يادگار

و یعقوبی نوشته اند : عيد نوروز از زمان‌هاي قديم يكي از دو عيد بزرگ ايرانيان بوده است، عيد ديگر شانزدهم مهرماه به نام «مهرگان» بوده است تاريخ يعقوبي ج1، ص 117

    اسلام و نوروز

‏واژه عید در قرآن کریم تنها یک بار در آیه 114 ، سوره مائده آمده است : " عیسی‌ بن مریم گفت : بارالها ! پرودگارا ! برای ما از آسمان مائده ‌ای فرست تا این روز برای ما و کسانی که پس از ما می آیند ، عید باشد که تو بهترین روزی دهندگانی و آیت و حجتی از جانب تو برای ما باشد ." ‏‏" عید " روزی است که در آن سود و منفعتی به دست بیاید و در شرع مقدس اسلام ، روزهای غدیر ، قربان و فطر عید نامیده می‌ شوند که در عید اضحی ، قربانی و در عید فطر ، زکات فطره مطرح است و در غدیر ، حضرت علی (ع) به امامت منصوب شدند . همچنین می ‌توان گفت ؛ عید آن روزی است که در آن نماز ویژه ‌ای برگزار کنند یا روزی است که مجمعی در آن فراهم آید و یا آنکه عید روزی است که خلق از ماتم به شادمانی " عود " کنند یا روزی است که تفاوتی میان درویش و توانگر نباشد یا آنکه " عید " روز شریف و ارجمندی می‌ تواند باشد . ‏از آیه " مائده " استفاده می‌ شود که حضرت عیسی مسیح (ع) روز نزول مائده را که سال ‌روز وقوع یک معجره الهی در تاریخ است ، برای همه انسان ‌ها " عید " قرار داده است تا این روز ، آیت و حجتی از جانب خداوند برای مردمان در تمامی اعصار بوده باشد و به میمنت این پدیده پربرکت همه ساله شادمانی و خجستگی آن روز تکرار شود . ‏

از آنجا که " مائده " به معنای خوان پرنعمت ، تنها دوبار در سوره مائده آمده است ، می‌ توان گفت ؛ نزول رزق از آسمان به درخواست حضرت عیسی مسیح (ع) ویژگی خاصی داشته که به خاطر آن عنوان " مائده " را به خود گرفته است . ‏

 راغب اصفهانی می‌ گوید : " مائده طبق و خوانی است که در آن طعام باشد که هم به آن طبق و هم به طعام مائده گفته می شود . " ‏بنابراین ، عید در این آیه اشاره دارد به نزول یک برکت آسمانی در پوشش طبق یا طبق‌ هایی از طعام و خوردنی که می ‌تواند تکرار و بازگشت آن روز نیز همان برکات را به همراه داشته باشد و از این جهت ، آیت و حجتی دیگر از جانب خداوند متعال برای انسان ‌ها و فرصتی دیگر برای ایجاد ارتباط با خدا و ذکر و یاد او در دل ها و زبان ها باشد . ‏

روایت های اسلامی درباره نوروز

در خصوص نوروز و نكو داشت آن در اسلام، روايات مختلف وجود دارد. هر چند بيشتر روايات دلالت بر اين دارند كه اسلام آن را به عنوان روزي مهم، مورد تأييد قرار داده است.

 در روايتي که مُعلّي بن خنيس از امام صادق(ع) روايت كرده، حضرت بزرگداشت اين روز را به خاطر وقايعي مي‌داند كه در اين روز اتفاق افتاده است. (وسائل الشيعه، ج8، ص173).
ابن فهد حلي مي‌نويسد: «روز نوروز روزي جليل القدر است... به اين روز عباداتي تعلق دارد كه مطلوب شارع است». مهذب البارع، ج1، ص 191.)

از اما صادق(ع) :نقل شده است : ما من یوم نیروز الا و نحن نتوقع فیه الفرج لانه من ایامنا و ایام شیعتنا ، حفظته العجم و ضیعتموه انتم‏ ( بحارالانوار جلد 59

امام صادق (ع) فرمودند : نوروز که می ‏آید ما منتظر فرج آل ‏محمد (ص) هستیم ، زیرا نوروز از روزهاى ما و روزهاى شیعیان ما است . شما آن را از دست دادید و پارسیان آن را نگه داشتند

علامه مجلسي پس از نقل روايات فراواني در خصوص نوروز و اهميت اين روز، در روايتي مخالف با روايات سابق مي‌نويسد: امام موسي بن جعفر(ع) خطاب به منصور دوانيقي فرمودند: «من روايات رسول خدا(ص) را جستجو كرده‌ام اما براي اين عيد روايتي نيافتم. اين روز سنت ايرانيان است كه اسلام آن را محو كرده است و پناه بر خدا كه ما بخواهيم آن را احيا كنيم». بحارالانوار، ج56، ص 101.علامه مجلسي سپس مي‌نويسد: «اخبار معلي بن خنيس از جهت سند قوي‌تر از اين روايت هستند و بين اصحاب شهرت بيشتري دارند».بحارالانوار ج56، ص 101.

روايات مربوط به نوروز مختلف است و اجمالا در آن تعارض و اختلاف مشاهده مى شود چنانكه روايت معلى بن خنيس از امام صادق (ع) دلالت بر عظمت و شرافت اين روز و انجام برخى اعمال مانند غسل، روزه و پوشيدن لباس نو دارد، از سوى ديگر، روايت امام كاظم (ع) دلالت بر عيد نبودن آن دارد و اين كه نوروز از سنت هاى فارس بوده كه مورد قبول اسلام نمى باشد.

جمع بين اين دو گروه از روايات مشكل است به همين جهت آراء فقها و صاحب نظران در اين زمينه متفاوت است.

برخى روايت امام كاظم (ع) را تقيه دانسته اند و روايت معلى كه دلالت بر شرافت نوروز دارد را پذيرفته اند.

از سوى ديگر برخى روايت معلى را ضعيف دانسته اند و براساس روايت امام كاظم (ع) هيچگونه جايگاهى براى نوروز قائل نيستند گرچه انجام غسل و روزه را در اين روز براساس روايت معلى و به اميد به دست آوردن ثواب اين اعمال براساس قاعده تسامح در روايات مربوط به آداب و سنن مستحب دانسته اند.

برخی از محققین در باره عید نوروز  نوشته اند : «اسلام عيد نوروز را نه به طور كلي رد نموده و نه به صورت كلي قبول كرده است بلكه اسلام يكسري از كارهاي خوب نوروز كه جنبه الهي داشت و سعادت بشر در آن بود قبول كرد و به آن جهت شرعي و اسلامي داد و جهات منفي و بدش را كه بوي شرك و خرافات و انحراف مي‌داد ممنوع نمود. اسدا...، محمدي نيا، اعياد اسلامي و نوروز،ص 41

پس بايد در عيد نوروز به كارهايى مشغول شويم كه ما را به خدا نزديك كند و او را از ما خشنود سازد و از انجام كارهاى خرافى و ارج نهادن به سنّتهاى نادرست و نامعقول خويشتن دارى كنيم. عبادت خداوند و قرائت قرآن و پاكى و نظافت خانه و نيز لباس نو بر تن كردن- نه تجمّل گرايى و فخر فروشى كردن- و همچنين روزه داشتن و به ديدار دوستان و خويشان رفتن، بسيار پسنديده و ارزشمند است.

نتیجه:

 عيد نوروز يكى از اعياد ملى ايرانيان است و ريشه در تاريخ كهن اين سرزمين و آيين آنها قبل از اسلام داشته است. نكته ديگر اينكه اسلام پس از آمدن به ايران و مسلمان و شيعه شدن ايرانيان اين رسم همچنان باقى مانده و در آموزه هاى اسلامى نيز با آن مخالفت صريح وجود ندارد.

برخی از اعمال عید نوروز

در مفاتیح الجنان آمده است: " چون نوروز شود ، غسل کن و پاکیزه ‌ترین جامه ‌های خود را بپوش و به بهترین بوی ‌های خوش خود را معطر گردان . پس چون از نماز های پیشین و پسین و نافله ‌های آن فارغ شدی ، چهار رکعت نماز بگذار یعنی هر دو رکعت به یک سلام و در رکعت اول بعد از حمد ده مرتبه سوره قدر ( انا انزلناه ) و در رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره قل یا ایها الکافرون و در رکعت سوم بعد از حمد ، ده مرتبه قل اعوذ برب الناس و قل اعوذ برب الفلق را بخوان و بعد از نماز به سجده شکر برو و این دعا را بخوان : اللهم صل علی ... و بسیار بگو یا ذالجلال و الاکرام